Wanneer Shackleton zijn expeditie in 1914 opzet, is de Zuidpool al bereikt door Amundsen en daarna door Scott. Er moet dus een nieuwe krachttoer bedacht worden! Shackleton stelt zich dan een nog grotere uitdaging voor: het volledige Antarctische continent oversteken, van de Weddellzee tot de Rosszee. De onderneming is gigantisch en steunt daarbij op twee teams: dat van de Endurance, dat langs de oostkant aan land moet gaan, en een team aan boord van de Aurora, dat aan de andere kant van het continent voedselvoorraden moet afzetten.

Een moeilijke context…

Maar op het moment dat de expeditie uitvaart, stort Europa zich in de Eerste Wereldoorlog. Het Verenigd Koninkrijk gaat in augustus 1914 mee in het conflict. Shackleton twijfelt om te vertrekken, maar krijgt daarna het bevel om door te gaan…

Het schip vaart zuidwaarts, baant zich een weg door het ijs, bereikt weinig bekende gebieden en lijkt een tijdlang in staat om de Antarctische kust te naderen. Maar hoe verder het gaat, hoe meer de zee zich sluit… Op 19 januari 1915, op de breedtegraad 76°34’ zuiderbreedte, wordt de Endurance door het ijs geïmmobiliseerd. En dit is niet zomaar een eenvoudige vertraging: het schip zit muurvast! Aanvankelijk blijft Shackleton hopen. In die zeeën is het niet ongewoon dat een schip kortstondig vast komt te zitten om vervolgens weer vrij te komen door de bewegingen van het pakijs. Maar de weken gaan voorbij, en daarna de maanden. Het schip komt niet meer vooruit. Het drijft langzaam af, meegevoerd ver van zijn doel…

De expeditie verandert in een overlevingsstrijd

De Antarctische winter zet in. De zon verdwijnt. De druk van het ijs rond de romp neemt toe. De bemanning beseft dat de Endurance waarschijnlijk nooit meer zal vrijkomen. Op 27 oktober 1915 geeft Shackleton het bevel om het schip te verlaten. Enkele weken later, op 21 november 1915, zinkt de Endurance!

De veroveringsexpeditie wordt dan een overlevingsexpeditie. De 28 mannen zitten op het pakijs met wat voedsel, drie reddingsboten, honden, materiaal dat halsoverkop gered werd… en nergens bewoond land in zicht. Maandenlang drijven ze op het ijs, kamperen ze in de extreme kou, jagen ze op zeehonden en pinguïns, rantsoeneren ze alles, en stappen ze uiteindelijk in de boten wanneer het pakijs begint uiteen te breken.

Op 14 april 1916, na een uitputtende tocht, bereiken ze eindelijk Elephant Island. Het is het eerste vasteland in maanden. Maar dit eiland is verlaten, geteisterd door de wind en ver van de scheepvaartroutes. Hier op hulp wachten, is waarschijnlijk wachten op de dood.

Shackletons waanzinnige gok

Shackleton neemt dan een onvoorstelbare beslissing: opnieuw de zee op gaan met vijf mannen in een eenvoudige boot van zeven meter, de James Caird. Daarmee wil hij proberen South Georgia te bereiken, een eiland in de Atlantische Oceaan op meer dan 1.300 kilometer afstand! De kleine bemanning trotseert één van de meest gewelddadige zeeën ter wereld. Vijftien dagen later bereikt ze eindelijk het eiland. Daarna steken Shackleton, Worsley en Crean ook nog het bergachtige binnenland van South Georgia te voet over om het walvisstation van Stromness te bereiken.

Maar zelfs daar is niets eenvoudig. De Eerste Wereldoorlog woedt en het Verenigd Koninkrijk kan niet zomaar grote middelen vrijmaken om enkele tientallen mannen te gaan halen die verloren zitten aan de rand van Antarctica. Shackleton moet improviseren, onderhandelen, schepen lenen en meerdere keren mislukken. Pas bij de vierde poging, aan boord van de Chileense sleepboot Yelcho, slaagt hij er eindelijk in om terug te keren naar Elephant Island, op 30 augustus 1916. Alle mannen van de Endurance worden dan gered!

Een menselijke overwinning, ondanks de mislukking

Wat exploratie betreft is de expeditie een totale mislukking: de oversteek van Antarctica is nooit begonnen. Maar op menselijk vlak wordt ze legendarisch. De 28 mannen van de Endurance hebben bijna twee jaar overleefd in één van de meest vijandige omgevingen op aarde!

Toch moet eraan herinnerd worden dat een ander deel van de expeditie, dat van de Aurora, aan de andere kant van het continent ook een verschrikkelijke odyssee meemaakte, met drie doden. Alle mannen van de Endurance overleefden; maar dat kan dus niet gezegd worden van alle mannen van de expeditie…

De Weddellzee vandaag..

Ook vandaag blijft de Weddellzee één van de meest vijandige gebieden op aarde. Het wrak van de Endurance werd er in 2022 teruggevonden, op meer dan 3.000 meter diepte. Het is opmerkelijk goed bewaard door de kou!