Nu de Hoge Venen opnieuw in vuur en vlam staan, herinnert de gigantische brand van 1911 aan een tijd waarin de vuurzee… een toeristische attractie werd!
De enorme brand in de Hoge Venen van augustus 2026 is een onvoorstelbare ramp. Sinds 14 augustus werd ongeveer 3.000 hectare door het vuur getroffen en werden middelen uit zowel België als het buitenland ingezet. Maar het is niet de eerste brand in onze Venen! 115 jaar geleden had een andere verzengende zomer het plateau al veranderd in een desolaat landschap…
In 1911 brandden de Hoge Venen bijna twee maanden lang
Op 1 augustus 1911, na een bijzonder warme en droge periode, breekt brand uit op het plateau, waar toen de grens tussen België en Pruisen doorheen liep. Pas eind september wordt de brand als echt geblust beschouwd! Meer dan 2.000 Belgische en Pruisische soldaten nemen deel aan de bluswerken, hoofdzakelijk met bijzonder rudimentaire middelen, waaronder… schoppen!
Over de exacte omvang van de schade verschillen de historische bronnen. Het cijfer van 3.900 hectare verwoest gebied wordt regelmatig genoemd, terwijl andere schattingen spreken van ongeveer 2.000 hectare veengebied en 400 hectare bos.
Een brand die… een toeristische attractie werd
Dit is waarschijnlijk het meest verbazingwekkende aspect van het verhaal. De vuurzee krijgt veel media-aandacht, met journalisten en correspondenten die zowel aan Belgische als aan Pruisische zijde ter plaatse worden gestuurd. Het Wetenschappelijk Station van de Hoge Venen van de Universiteit van Luik meldt dat die berichtgeving bezoekers aantrekt die soms speciaal komen om de vlammen te bekijken. In Spa wordt het fenomeen in de pers van die tijd zelfs omschreven als een “great attraction”!
Hotels, cafés en restaurants profiteren van die toestroom, waardoor een vorm van ramptoerisme ontstaat! Vandaag is het moeilijk om je voor te stellen dat men met zoiets nog een promotiecampagne zou voeren…
De brand versnelt ook de bescherming van de Hoge Venen
De brand van 1911 blijft niet zonder gevolgen… Volgens het Wetenschappelijk Station van de Hoge Venen draagt de ramp ertoe bij dat sneller een eerste Comité ter verdediging van de Venen wordt opgericht. En dat terwijl verschillende stemmen zich toen al zorgen maakten over de aantasting van het hoogplateau, zo herinnert de Universiteit van Luik eraan.
De bescherming wordt in de loop van de eeuw geleidelijk verder uitgebreid. In 1971 richt de Provincie Luik het Natuurpark Hoge Venen-Eifel op, dat vandaag aan Belgische zijde ongeveer 72.000 hectare beslaat. Het blijft het oudste natuurpark van België!