Nee, deze keer geen steenblok van 70 ton, maar een voorwerp dat in je hand past! In de oostelijke haven van Alexandrië hebben duikers een bronzen zegelring bovengehaald met de beroemde vuurtoren erop gegraveerd. Een primeur, volgens Egypte… en misschien ook een nieuw puzzelstukje in het verhaal van de vuurtoren?
Een groot deel van het antieke Alexandrië ligt vandaag onder de Middellandse Zee, verzwolgen na opeenvolgende aardbevingen. Daar, in de oostelijke haven, voert het Europees Instituut voor Onderwaterarcheologie (IEASM) van Franck Goddio sinds 1992 opgravingen uit. Dat leverde al heel wat ontdekkingen op… En de vondst die nu wordt aangekondigd, mag er beslist zijn!
Op het koninklijke eiland Antirhodos vonden duikers een bronzen zegelring. Daarop staat het silhouet van… de vuurtoren van Alexandrië! Een zegelring? Ja, die diende in de oudheid als een soort handtekening: je drukte hem in was of klei om een document te waarmerken. Een notarissenstempel dus, maar dan eentje dat je aan je vinger draagt!
Een primeur? Volgens Egypte wel!
Volgens Hisham El Leithy, secretaris-generaal van de Egyptische Hoge Raad voor Oudheden, was er tot nu toe geen zegelring bekend met een afbeelding van de vuurtoren. En dat detail is niet onbelangrijk: het monument staat al op munten, gegraveerde edelstenen en glazen intaglio’s… Nu duikt het dus op een ander soort voorwerp op! Maar ook de vindplaats roept vragen op.
Eerst de afbeelding zelf: die doet denken aan de voorstellingen op Romeinse munten uit de tweede eeuw na Christus. Voor de ring zelf is echter nog geen zekere datering gegeven. Van wie hij was, weet evenmin iemand.
Een paleis waar nog werd gewerkt
Franck Goddio benadrukt de vindplaats: de ring komt uit het “legendarische paleis op het eiland Antirhodos, dat ooit een machtscentrum was”. Dit paleis van de Ptolemaeën, vaak in verband gebracht met Cleopatra, werd beschreven door de Griekse geograaf Strabo, na zijn verblijf in Egypte tussen 29 en 25 voor Christus.
Volgens de Egyptische autoriteiten doet het voorwerp vermoeden dat het complex in de tweede eeuw nog administratieve functies vervulde, mogelijk voor het beheer van de vuurtoren. Stel je een ambtenaar voor die verantwoordelijk was voor die enorme lichtbaken en met dit juweel zijn brieven verzegelde…
De Pharos, een superster uit de oudheid
De Pharos, voltooid rond 280 voor Christus, onder Ptolemaeus II, wees schepen de weg vanaf het eiland waaraan hij zijn naam dankte. Met zijn hoogte van meer dan 100 meter was de vuurtoren van Alexandrië een van de hoogste bouwwerken uit de oudheid en een van de zeven wereldwonderen. Een reeks aardbevingen maakte er in de middeleeuwen een ruïne van… Eind vijftiende eeuw bouwde de Mammelukse sultan Qaitbay op dezelfde plek een fort, met stenen van de vuurtoren.
Ook je koplampen danken hun Franse naam aan hem
Tijd voor een weetje: het monument is verdwenen, maar zijn naam leeft voort! Het Franse woord phare, dat zowel vuurtoren als koplamp betekent, is rechtstreeks afgeleid van Pharos. Hetzelfde geldt voor het Italiaanse en Spaanse faro.
Isis, Marcus Antonius en olielampen
De ring is niet de enige vondst. Het lopende opgravingsseizoen bestrijkt vier sites: de tempel van Isis, het paleis en de westelijke heuvel van Antirhodos, de resten van een obelisk en het Timonium, het toevluchtsoord van Marcus Antonius. Volgens Plutarchus wilde de veldheer na zijn nederlaag bij Actium daar als mensenhater leven. De opgravingen leverden ook amforen, vaatwerk, flessen, olielampen en glasscherven op. Die bestrijken acht eeuwen, van de vierde eeuw voor tot de vierde eeuw na Christus.
De puzzel van de vuurtoren krijgt vorm
Dit kleine ringetje komt op het juiste moment. In 2025 haalde de PHAROS-missie van het CNRS, onder leiding van archeologe en architecte Isabelle Hairy, vlak bij het fort Qaitbay een twintigtal reusachtige blokken van het monument boven water. Het doel: een digitale tweeling bouwen, een virtuele 3D-kopie die je zal kunnen bezoeken. Het team inventariseert ook alle antieke afbeeldingen van de vuurtoren, met munten en terracotta lampen voorop.
