Het principe: wandelen met tweeënhalve eeuw verschil

De ‘Topoferrarisviewer’, door het Nationaal Geografisch Instituut gelanceerd naar aanleiding van zijn 50ste verjaardag, legt 8 kaarten van België over elkaar die samen bijna 250 jaar bestrijken. De oudste, de Ferrariskaart, dateert uit 1777!

En je ziet het meteen voor je: tijdens een wandeling loop je over een holle weg, je opent de app en merkt dat die weg al bestond vóór de Franse Revolutie! Of net omgekeerd: die kaarsrechte dreef met beuken bestond toen nog niet en het bos waar je nu door wandelt, was vroeger een akker…

20 thematische wandelingen, kant en klaar

De toepassing bevat twintig thematische wandelroutes, uitgewerkt in samenwerking met lokale heemkundige kringen en gekoppeld aan de gids ‘Explorez la Belgique avec les cartes historiques de Ferraris’, uitgegeven bij Racine. Elke route voert langs sporen die vandaag nog zichtbaar zijn van het landschap uit de 18de eeuw! Ga je liever zelf op pad? De app ondersteunt ook het importeren van GPX-tracks. Je laadt je vertrouwde wandelroute in en bekijkt die vervolgens met 250 jaar historische afstand!

De toepassing is gratis beschikbaar via Google Play en de App Store, en op de computer via topoferraris.ngi.be.

Wat je onderweg kan herkennen

Hier wordt het pas echt een spel. Op de Ferrariskaart zie je het grondgebruik, de bebouwing, wegen, waterlopen en parochiegrenzen. In het landschap vertaalt dat zich in heel concrete aanwijzingen! Een geïsoleerde bomenrij midden in een veld? Vaak een oude eigendomsgrens. Een laagte in een weide? Soms een gedempte poel of een oude arm van een beek. Een talud die nergens naartoe lijkt te leiden? Mogelijk het tracé van een verdwenen weg. En soms kan je zelfs nog de resten herkennen van een verdwenen molen met zijn molenbypass of molenkanaal, een afgebroken abdij waarvan de omheiningsmuur bewaard bleef, of een dorp dat in de loop der tijd 300 meter is opgeschoven…

Een indrukwekkend historisch document

Even een kleine historische omweg, want die is de moeite waard. Tussen 1770 en 1778 laat graaf Joseph de Ferraris het volledige grondgebied in kaart brengen in opdracht van landvoogd Karel van Lotharingen. Het resultaat: 275 kaartbladen op schaal 1/11.520, volledig met de hand getekend door leerling-officieren. Het is de eerste systematische grootschalige cartografie van het land en één van de eerste in West-Europa. De originele kaarten maken deel uit van de collecties van de Koninklijke Bibliotheek van België.

Ideaal voor uitstapjes met het gezin

Twee praktische troeven. Ten eerste is alles gratis, wat mooi meegenomen en vrij zeldzaam is voor een weekendactiviteit. Ten tweede werkt het overal in België. Je hoeft dus geen twee uur te rijden: welke gemeente je ook kiest, ze staat op de kaart van 1777! Voor kinderen werkt het principe van ‘zoek de verschillen’ tussen 1777 en vandaag verrassend goed! Twee atlassen vullen het geheel aan: ‘Le Grand Atlas de Ferraris’ en de ‘Topografische Atlas van België’, verschenen bij Lannoo in augustus 2026.