Paleizen storten in, straten verdwijnen onder het puin, branden breken uit op verschillende plaatsen, en daarna slaat zelfs de zee toe in de haven. Tussen de 3.000 en 5.000 mensen komen om. En met hen wankelt een hele wereld.

Een rijke, schitterende stad… gebouwd in een risicovolle zone

In de 17de eeuw is Dubrovnik niet alleen een mooie stad aan de Adriatische Zee, het is de hoofdstad van een kleine onafhankelijke staat: de Republiek Ragusa. Die wordt slim bestuurd, is welvarend en volledig gericht op de maritieme handel. De stad leeft van uitwisselingen tussen Oost en West, diplomatie en de strategische ligging aan de Dalmatische kust.

Maar die pracht rust op gevaarlijke grond. De regio Dubrovnik ligt in één van de meest actieve seismische zones van het huidige Kroatië, ingeklemd tussen de zee, steile reliëfs en actieve geologische breuken. De stad heeft in de voorafgaande eeuwen al andere aardbevingen gekend. In 1667 sloeg die kwetsbaarheid genadeloos toe!

8 tot 15 seconden die een hoofdstad vernietigen

De aardbeving komt plotseling, volgens de getuigenissen voorafgegaan door een doffe dreun. Dan volgt de schok. Die duurt vermoedelijk maar tussen de 8 en 15 seconden, maar dat volstaat om bijna de hele stad te verwoesten. Hele stukken van Dubrovnik storten in. Het Rectorspaleis, het Sponza-paleis, de zaal van de Grote Raad en een groot deel van de openbare gebouwen worden zwaar getroffen. De huizen langs de Stradun, de hoofdader van de stad, storten in en versperren de doorgang volledig.

Zoals zo vaak in oude steden komt de aardbeving niet alleen. Stenen rollen naar beneden van de Srđ-heuvel, brede scheuren verschijnen in de grond en verschillende waterbronnen drogen op. Er stijgt een stofwolk op die zo dicht is dat ze de hemel verduistert. Daarna treft een tsunami de haven en zet de omgeving van de kust onder water. Ten slotte wakkeren hevige winden de vlammen aan die in huizen en ovens zijn ontstaan. De branden zullen bijna 20 dagen duren!

Een menselijke, politieke en sociale ramp

De tol is afschuwelijk. De rector van de stad, Simone Ghetaldi, komt om. Een groot deel van de regering verdwijnt. Men schat dat de ramp ook een aanzienlijk deel van de Ragusaanse adel wegvaagt, wat de staat blijvend verzwakt. Het is niet alleen een stad die getroffen wordt: het volledige machtscentrum van een kleine maritieme republiek stort in één klap in.

In de chaos die volgt, valt de orde uiteen. Diefstallen nemen toe, eerst van kostbare voorwerpen die uit het puin worden gehaald, daarna zelfs van bouwmaterialen. Water wordt schaars: het aquaduct is beschadigd, putten zijn opgedroogd of vervuild, en de bevoorrading is ontwricht. Er moet water worden ingevoerd, regenwater worden opgevangen en dringend geld worden vrijgemaakt om de infrastructuur te herstellen. De wederopbouw begint bijna meteen, maar gebeurt in allerijl, midden in anarchie, rouw en schaarste.

De stad herrijst, maar de Republiek zal nooit meer helemaal haar glans terugvinden

Dubrovnik wordt heropgebouwd, grotendeels in de barokstijl die vandaag nog altijd het historische centrum tekent. Sommige emblematische gebouwen overleven, andere worden opnieuw opgetrokken. De stad komt weer tot leven, maar de aardbeving van 1667 betekent een keerpunt. De Republiek Ragusa, die al te maken had met veranderende handelsroutes en de trage neergang van de mediterrane wereld tegenover de Atlantische machten, zal nooit meer helemaal haar vroegere kracht terugvinden. Anders gezegd: de aardbeving vernietigt niet alleen muren, ze versnelt de neergang van een volledige staat.

Dubrovnik vandaag: stralende schoonheid geboren uit puin

Vandaag is Dubrovnik één van de parels van de Adriatische Zee. Achter de stadsmuren geven de paleizen, kerken en zonovergoten steegjes de indruk van een intacte stad, bijna tijdloos. Toch is een belangrijk deel van het gezicht dat je vandaag bewondert juist ontstaan uit de wederopbouw na 1667.

Bezoekers komen voor de zee, de lichtgekleurde stenen, de stadsmuren en de mediterrane sfeer. Maar onder die spectaculaire schoonheid schuilt nog een ander verhaal: dat van een stad die op een aprilochtend bijna volledig van de kaart werd geveegd…