Om te begrijpen waarom je in Antarctica namen als Antwerpen, Brabant, Luik of Gent tegenkomt, moeten we teruggaan naar de expeditie van de Belgica. Tussen 1897 en 1899 zette de Belgische officier Adrien de Gerlache een wetenschappelijke expeditie op naar Antarctica. Dat gebeurde aan boord van een oud Noors schip dat daarvoor was omgebouwd.

Het doel was niet om aan het einde van de wereld zomaar ‘een vlag te planten’, maar om het continent in kaart te brengen, te observeren en gegevens te verzamelen: oceanografische en meteorologische metingen, terreinwaarnemingen, een inventaris van de fauna en stalen van marien leven. De expeditie wordt vandaag erkend als de eerste grote wetenschappelijke expeditie naar Antarctica en vooral als de eerste die een volledige winter vastzat in het Antarctische pakijs! Met andere woorden: een wetenschappelijke missie die uitgroeide tot een echte overlevingsbeproeving…

Namen die voor de hand liggen!

Tijdens het varen in de regio van het Antarctisch Schiereiland en de Palmerarchipel ontdekte, registreerde en benoemde het team van Gerlache verschillende landgebieden. Zoals toen wel vaker gebeurde, dienden die namen ook als blijk van dank. Financiële steunverleners, provincies en steden die hadden geholpen om het avontuur mogelijk te maken, werden zo geëerd. Het resultaat: een kleine groep Antarctische eilanden kreeg namen die heel Belgisch klinken! De duidelijkste voorbeelden zijn Anvers Island, Brabant Island, Liège Island en Gand Island, allemaal gelegen in de Palmerarchipel. Rond die heel herkenbare kern zijn er ook nog andere eilanden en plaatsen die met de Belgica verbonden zijn, maar op een meer indirecte manier. Sommige verwijzen naar leden van de expeditie of naar haar steunverleners, zoals Danco Island, Lecointe Island of Gerlache Island. We kunnen ook nog… Flanders Bay vermelden!

Wat we te danken hebben aan de expeditie van de Belgica

De expeditie van de Belgica heeft niet alleen een paar Belgische namen op de kaart gezet in Antarctica. Ze bewees vooral ook dat overwinteren in Antarctica mogelijk was, zelfs in extreme omstandigheden. Op die manier maakte het de weg vrij voor de grote expedities van het begin van de twintigste eeuw. Ze wordt ook erkend als de eerste echt wetenschappelijke Antarctische expeditie, met een grotendeels internationale bemanning… En dat is een detail dat telt, want Poolonderzoek zou daarna almaar meer volgens die logica van samenwerking verlopen.

De meest concrete bijdrage van de expeditie zijn de gegevens. Aan boord voerden de wetenschappers meteorologische waarnemingen uit over een volledig jaar, oceanografische metingen, observaties van het ijs en het weer, en ook cartografisch werk, onder meer in de Gerlachestraat. Ze brachten ook een zeer groot aantal biologische stalen en mariene specimen mee terug. Het Museum voor Natuurwetenschappen herinnert er zelfs aan dat de studie ervan bijna 50 jaar in beslag nam!