Het Carnaval van Rio roept bij zowat iedereen samba, veren en een zwoele sfeer op. Toch kwam de inspiratie oorspronkelijk uit… Parijs!
© ryan-wallace
In de 19de eeuw keek de elite van Rio de Janeiro vol bewondering naar het Carnaval van Parijs. Goed georkestreerde optochten, elegante gemaskerde bals, vaste kostuumregels: het leek allemaal veel ‘beschaafder’ dan de entrudo, een populaire Portugese traditie die als te ruw werd beschouwd. Het resultaat: gemaskerde bals verplaatsen zich naar de straat, kostuums kregen een Frans tintje en pierrots lopen er zij aan zij met zoeaven onder de tropische zon.
De ironie van het verhaal? Dat geïmporteerde model werd uiteindelijk volledig omgevormd, vermengd met lokale tradities en eigen gemaakt. Wat Rio aanvankelijk niet wilde – een zekere vorm van wanorde – zou uitgroeien tot het culturele DNA van het lokale carnaval.
De koning van het carnaval krijgt écht de sleutels van de stad
Elk jaar neemt één figuur officieel de macht over tijdens het carnaval: de ‘Rei Momo’. Dat is geen metafoor: de burgemeester overhandigt hem symbolisch de sleutels van de stad!
De Rei Momo kiest zijn koningin, regeert over het feest en geeft het startschot voor de festiviteiten. Enkele dagen lang aanvaardt de stad met plezier deze omkering van de rollen. Kortom, het carnaval is ook een sociale uitlaatklep, een moment waarop de regels buigen zonder ooit helemaal te verdwijnen. Achter de uitbundigheid is alles geritualiseerd. Zelfs de chaos is georganiseerd!
De samba kwam pas echt laat
Verrassend maar waar: tijdens het eerste carnavalsbal van Rio in 1840 werden de wals en polka gedanst, geen samba. Die verschijnt officieel pas in 1917! Daarvóór begonnen de cordões, kleine muziekgroepen uit de straat, structuur te geven aan wat later de sambascholen zouden worden. Het eerste muziekstuk dat speciaal voor carnaval werd geschreven, Ô Abre Alas, dateert van 1899 – bijna 60 jaar later!
© thales-botelho-de-sousa
De optochten worden beoordeeld als een sportcompetitie
Achter de veren en glitter schuilt een streng reglement. Elke sambaschool wordt beoordeeld op vaste criteria: harmonie, kostuums, muziek, beweging op de piste, slagwerk, vaandeldragers… Alles is getimed. Een school krijgt 65 tot 82 minuten om de sambódromo te doorkruisen. Een hoed die valt, een zanger die niet gevolgd wordt, een ongeorganiseerde groep: elk detail kan punten kosten!
Het verdict valt op Aswoensdag. De besten stijgen, de zwaksten dalen. En de kampioen wordt uiteraard een nationale referentie.
Het carnaval begint lang vooraf… en eindigt lang daarna
Officieel duurt het carnaval maar enkele dagen. In werkelijkheid begint het weken op voorhand met de blocos, wijkoptochten die door de inwoners zelf worden georganiseerd. Sommige trekken honderdduizenden mensen aan!
En na de competitie? De zes beste scholen van de speciale groep defileren opnieuw tijdens de Parade der Kampioenen op de zaterdag erna. In Rio is carnaval geen korte onderbreking van het dagdagelijkse leven, het is een volledig seizoen!