Op 13 september 1759, bij het ochtendgloren, vormt een grasplateau ten noorden de Saint-Lawrence rivier het toneel van een beslissende confrontatie. In minder dan een half uur bezegelt de ‘Battle of the Plains of Abraham’ het lot van Nieuw-Frankrijk. In Québec staan twee Europese legers tegenover elkaar, maar de gevolgen reiken veel verder dan de stadsmuren: het volledige machtsevenwicht in Noord-Amerika kantelt.
© Kristina Blokhin - stock.adobe.com
Het gaat om een weinig bekende veldslag die door sommige pseudo-geleerden wordt afgedaan als een louter koloniaal conflict. Maar niets is minder waar! De slag van 1759 maakt deel uit van een wereldwijde clash, de Zevenjarige Oorlog. Frankrijk en Groot-Brittannië strijden om commerciële en maritieme suprematie, van Europa tot de Caraïben, van India tot Noord-Amerika. Nieuw-Frankrijk is slechts één van de vele fronten, maar wel een cruciaal front!
Québec is op dat moment de hoofdstad van de Franse kolonie, de sleutel tot de vallei van de Saint-Lawrence en het administratieve, militaire en religieuze centrum van het volledige Franse rijk ten noorden van Mexico. Wie Québec controleert, beheerst de toegang tot het hart van de kolonie. De Britten weten dat en zetten een grootschalige operatie op: bijna 30.000 soldaten en zeelieden worden gemobiliseerd voor de invasie via de Saint-Lawrence, waaronder een expeditieleger onder het bevel van James Wolfe.
Aan de andere kant van het slagveld berust de verdediging van de stad bij generaal Louis-Joseph de Montcalm. De veteraan van Europese oorlogen staat aan het hoofd van reguliere Franse troepen, Canadese milities en inheemse bondgenoten.
De zomer van het beleg en de gok van de durf
Vanaf juni 1759 belegeren de Britten Québec. Wolfe probeert herhaaldelijk een landing te forceren op de noordelijke oever, maar de stevig uitgebouwde Franse stellingen bij Beauport houden stand. Gefrustreerd en ziek wijzigt Wolfe zijn strategie. Omdat hij de stad niet frontaal kan innemen, beveelt hij de beschieting van Québec vanaf de zuidelijke oever, waardoor wijken en woningen in puin gelegd worden.
Wanneer de herfst nadert, dringt de tijd. De rivier zal weldra dichtvriezen en de Britse vloot vastzetten. In de nacht van 12 op 13 september waagt Wolfe een alles-of-niets-poging: een beklimming bij Foulon, een smal en steil pad dat de Fransen als onbegaanbaar beschouwen. Tegen alle verwachtingen in slagen meer dan 4.000 Britse soldaten erin om de klif te beklimmen en zich te ontplooien op het plateau, toen bekend als de Plains of Abraham.
© Anne Richard - stock.adobe.com
30 minuten die de geschiedenis veranderen
Op de ochtend van 13 september ontdekt Montcalm tot zijn verbazing het vijandelijke leger in slagorde opgesteld voor Québec. Gedwongen om snel te handelen vóór de Britten zich kunnen ingraven, gaat hij zonder op versterkingen te wachten tot de aanval over. De twee linies botsen op een beperkte ruimte.
De slag is kort en hevig, maar de Britten beheersen hun wapens. In minder dan 30 minuten breken de Franse linies en trekken ze zich terug naar Beauport. Het lot is hard: Wolfe raakt dodelijk gewond op het slagveld; Montcalm bezwijkt de volgende dag aan zijn verwondingen. Beide bevelhebbers verdwijnen en zijn voorgoed onlosmakelijk met deze plaats verbonden.
Québec capituleert, de wereld kantelt
Enkele dagen later capituleert Québec. De stad is verwoest, maar blijft de hoofdstad van de nieuwe Britse provincie. Het jaar daarop gaat Nieuw-Frankrijk, ondanks een Franse poging tot herovering, definitief verloren. Het Verdrag van Parijs van 1763 bekrachtigt de overdracht van het grootste deel van Frans Noord-Amerika aan Groot-Brittannië.
De gevolgen zijn diepgaand: duurzame vestiging van een Engelstalige en protestantse gemeenschap, invoering van het Britse parlementaire systeem, integratie in de imperiale economie en, op langere termijn, het samenleven van twee talen, twee culturen en twee juridische tradities. Québec wordt een uniek geval in Amerika.
De Plains of Abraham vandaag: herinnering en ademruimte in de stad
Vandaag vormen de Plains of Abraham een uitgestrekt stadspark in het hart van Québec. Tuinen, wandelpaden, musea en tentoonstellingen maken het mogelijk om de inzet en de hoofdrolspelers van de slag van 1759 te begrijpen. Je komt er zowel om bij te leren als om te joggen, te picknicken of de rivier te bewonderen.