In Stockholm daalt het waterpeil van de Baltische Zee en duikt er... een schip uit de 17de eeuw op! Een militair overblijfsel midden in de stad.
Een uitzonderlijke daling van het waterpeil van de Baltische Zee was voldoende om het verleden opnieuw te doen opduiken. Sinds begin februari kunnen voorbijgangers in het hart van Stockholm de houten planken van een oud Zweeds militair schip zien nabij het eiland Kastellholmen. Een behoorlijk onwezenlijk tafereel!
“Het wrak dat hier ligt, is een schip dat de Zweedse marine bewust tot zinken heeft gebracht, vermoedelijk rond 1640,” verklaarde Volgens Jim Hansson, archeoloog bij het Vrak-museum (het scheepswrakkenmuseum van Stockholm), aan AFP.
Een brug, vijf wrakken en een vindingrijk idee
Tijdens één van de missies op de Baltische Zee besloot de Zweedse marine dit vermoeide vaartuig een tweede leven te geven. In plaats van het te ontmantelen, werd het gebruikt als fundering voor een brug, in een strategische zone in het centrum van Stockholm. De bijzonder sterke eikenhouten romp diende daarbij als stevige basis. Een pragmatische keuze, een vleugje circulariteit avant la lettre. Waarom nieuw hout gebruiken als een volledig schip perfect dienst kan doen?
En vooral, de Baltische Zee biedt een groot voordeel: de afwezigheid van houtetende zeewormen. Daardoor kan het hout eeuwenlang bewaard blijven. “In de Baltische Zee zijn er geen zeewormen die het hout aantasten, waardoor het – zoals je ziet – 400 jaar kan meegaan”, verduidelijkt de archeoloog.
In de zone liggen vijf wrakken op een rij die samen de basis voor de brug vormen. Ze dateren allemaal uit het einde van de 16de of het begin van de 17de eeuw. De exacte naam van het schip dat momenteel zichtbaar is, blijft onduidelijk. Het is dus moeilijk met zekerheid te identificeren.
Op het laagste peil in een eeuw
Dat het wrak vandaag zo duidelijk zichtbaar is, komt door een uitzonderlijk meteorologisch fenomeen. De Baltische Zee heeft haar laagste waterstand in ongeveer honderd jaar bereikt.
“Er was hier in de noordelijke regio gedurende lange tijd een krachtig hogedrukgebied. Daardoor werd het water van de Baltische Zee richting de Noordzee en de Atlantische Oceaan geduwd”, legt Hansson uit. Het wrak kwam al eens tevoorschijn in 2013, maar nooit met zo’n goede zichtbaarheid. Deze keer steken de planken duidelijk boven water uit, waardoor bewoners en nieuwsgierigen een rechtstreekse blik krijgen op een stukje Zweedse maritieme geschiedenis.
Vasa en de fascinatie voor oude scheepswrakken
Deze hernieuwde belangstelling voor wrakken is niet nieuw in Zweden. Het is onmogelijk om daarbij niet te denken aan het mythische Vasamuseum, waar het beroemde oorlogsschip Vasa wordt bewaard. Dit schip zonk tijdens zijn eerste reis in 1628 en werd in 1961 geborgen. De Vasa groeide uit tot een wereldster in het cultureel toerisme. Elk jaar komen honderdduizenden bezoekers deze gigantische en uitzonderlijk goed bewaarde scheepsromp bewonderen. Ook bij dit erfgoedwonder speelde de Baltische Zee een sleutelrol.
Dit nieuwe zichtbare wrak in Stockholm herinnert eraan dat de zeebodem vol gelijkaardige verhalen zit. Het onderzoeksprogramma ‘The lost fleet’ (de verloren vloot) richt zich op het identificeren en dateren van de vele Zweedse marineschepen die in de Baltische Zee zijn gezonken. Een minutieus werkje, waarbij archiefonderzoek, duikexpedities en houtanalyses worden gecombineerd om een spookvloot in kaart te brengen.