Elk jaar worden wereldwijd naar schatting 5,5 miljoen mensen gebeten door een slang. Gelukkig leidt niet elke slangenbeet tot vergiftiging, maar het totale aantal slachtoffers blijft bijzonder hoog. Volgens verschillende internationale rapporten sterven gemiddeld zo’n 100.000 mensen per jaar aan de gevolgen van slangenbeten. Dat is een enorm en vaak onderschat cijfer.
© Jan Kopriva
1. Sterftekans
Wat veel mensen niet weten, is dat slangenbeten meer sterfgevallen en langdurige gezondheidsproblemen veroorzaken dan sommige bekende tropische ziekten zoals dengue of cholera. Naast overlijdens kampen miljoenen overlevenden met blijvende handicaps, infecties of amputaties. Slangenbeten zijn dus niet alleen dodelijk, maar ook maatschappelijk en economisch zwaar belastend, vooral in arme regio’s.
2. Vooral een probleem in India en ontwikkelingslanden
India wordt uitzonderlijk hard getroffen. Volgens verschillende bronnen vindt ongeveer 80% van alle dodelijke slangenbeten wereldwijd plaats in dit ene land. Dat komt neer op een sterftecijfer van ongeveer vier doden per 100.000 inwoners per jaar.
Ook Zuid-Azië en Afrika ten zuiden van de Sahara behoren tot de meest risicovolle gebieden. De reden is meestal een combinatie van factoren:
- veel landbouwactiviteiten,
- wonen in rurale gebieden,
- gebrek aan medische infrastructuur,
- en beperkte toegang tot antigif.
Vooral boeren, kinderen en mensen die op blote voeten lopen, lopen een verhoogd risico.
3. Vergiftiging, gif en misverstanden
Een belangrijk punt om te begrijpen: de giftigheid van slangengif hangt sterk af van de dosis. Met andere woorden, hoeveel gif er wordt geïnjecteerd is vaak belangrijker dan hoe sterk het gif is.
In tegenstelling tot populaire mythes bestaat er geen slangengif dat bijna altijd binnen enkele minuten dodelijk is. Het meest onmiddellijke levensgevaar bij een beet is vaak geen vergiftiging, maar een anafylactische shock: een ernstige allergische reactie die het lichaam plots in crisis brengt.
Zonder snelle medische hulp kan zo’n reactie fataal zijn, zelfs bij relatief “mild” gif.
© David Clode
4. Waarom het aantal doden verlagen zo moeilijk is
Ondanks de ernst van het probleem is het bijzonder moeilijk om de doelstellingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) te behalen. Die organisatie wil het aantal dodelijke slangenbeten tegen 2030 halveren.
Dat vraagt onder meer:
- snelle medische interventies,
- betere voorlichting voor lokale bevolking,
- voldoende en betaalbaar antigif,
- en een versterking van gezondheidszorg in afgelegen gebieden.
Zonder structurele investeringen blijft het probleem hardnekkig aanwezig.
5. De gevaarlijkste slangen ter wereld
Hoornadder (Echis carinatus)
De Echis carinatus, beter bekend als de hoornadder of zaagschubadder, wordt vaak beschouwd als de dodelijkste slang ter wereld in termen van aantal menselijke slachtoffers.
Hoewel haar gif in minder dan 10% van de onbehandelde gevallen dodelijk is, maakt haar uitgesproken agressieve gedrag haar extreem gevaarlijk. Ze bijt snel en vaak, vooral wanneer ze zich bedreigd voelt. Deze slang komt vooral voor in Noord-Afrika en het Midden-Oosten.
Woestijntaïpan (Oxyuranus microlepidotus)
Als we puur kijken naar toxische kracht, dan is de Oxyuranus microlepidotus de onbetwiste nummer één. Eén enkele beet bevat genoeg gif om theoretisch 125 volwassen mannen te doden.
Er bestaat tegenwoordig een doeltreffend antigif, maar dat is vaak niet onmiddellijk beschikbaar, omdat deze slang leeft in zeer afgelegen delen van de Australische woestijn. Gelukkig is ze schuw en bijt ze zelden.
Zwarte mamba en kusttaïpan
Andere experts wijzen vaak naar de Dendroaspis polylepis en de Oxyuranus scutellatus als de gevaarlijkste slangen ter wereld.
Hoewel hun gif niet het meest toxisch is, zijn deze slangen berucht om hun snelheid, agressiviteit en hun vermogen om meerdere beten in korte tijd toe te brengen. Beide behoren tot de familie van de elapidae, bekend om hun efficiënte gifafgifte.
© glen carrie
Wat de pure giftigheid betreft, wordt de Woestijntaïpan (Oxyuranus microlepidotus) gezien als de giftigste slang ter wereld. Eén beet bevat genoeg gif om 125 mannen met een normaal postuur te doden. Er bestaat tegenwoordig een tegengif, maar het is zelden voorhanden… de slang leeft in de meest afgelegen gebieden van de Australische woestijn!
Andere experts wijzen de zwarte mamba en de kusttaïpan aan als de gevaarlijkste slangen ter wereld, hoewel dat niet de giftigste soorten zijn. Het zijn beide elapidae en de kusttaïpan lijkt in veel opzichten sterk op de zwarte mamba. Deze slangen worden gevreesd om hun aanvalskracht en hun vermogen om in korte tijd meerdere beten toe te brengen.