Het begincijfer is duizelingwekkend: in 1981 werden in de Virunga nog amper 242 berggorilla’s geteld. Een dieptepunt van een achteruitgang die toen als onomkeerbaar werd beschouwd. Bij de telling van 2016 waren het er al 604. En vlak daarnaast, aan Oegandese kant in Bwindi-Sarambwe, werden er in 2018 nog eens 459 geteld. Dat brengt de wereldwijde populatie op 1.063 dieren! Het is de enige populatie mensapen waarvan het aantal toeneemt. In november 2018 verlaagde de IUCN (Internationale Unie voor Natuurbescherming) de status van de ondersoort van ‘ernstig bedreigd’ naar ‘bedreigd’, al waarschuwde de organisatie er meteen bij dat “de inspanningen voor natuurbehoud moeten worden voortgezet”. Kortom: het gaat de goede kant op!

Trekking, de ruggengraat van de financiering

Wil je berggorilla’s in het wild zien, dan heb je weinig keuze: je moet naar het Volcanoes National Park. In mei 2017 verdubbelde Rwanda de prijs van een trekkingvergunning van 750 naar 1.500 dollar. Een stevig bedrag, maar de bestemming heeft natuurlijk een soort natuurlijk monopolie… En de gok bleek te werken: in 2025 leverde het toerisme 685 miljoen dollar op, tegenover 647 miljoen in 2024, bij 1,49 miljoen bezoekers. Op 4 september 2026 kregen tijdens een ceremonie in Kinigi bovendien 22 jonge gorilla’s een naam. Daarmee komt het totaal sinds 2005 op 460.

Twee miljard Rwandese frank voor de gemeenschappen rond het park

De hogere prijs van de vergunning ging gepaard met een politieke keuze. Het aandeel van de toeristische inkomsten dat naar de gemeenschappen rond het park vloeit, steeg van 5 naar 10%. In 2026 werd zo 1,98 miljard Rwandese frank ingezameld voor lokale gemeenschappen. Over een periode van twintig jaar zegt het programma meer dan 23 miljard Rwandese frank te hebben geïnvesteerd in bijna 1.300 gemeenschapsprojecten, waaronder scholen.

Ja, het toerisme helpt deze gorilla’s te beschermen!

Het toerisme, of beter gezegd het geld dat ermee wordt verdiend, heeft dus mee geholpen om de bescherming van deze gorilla’s te financieren. Wanneer de IUCN de oorzaken van het herstel opsomt, verwijst ze naar patrouilles tegen stropers, het systematisch verwijderen van valstrikken, veterinaire interventies in het veld midden in het bos en een blijvende grensoverschrijdende samenwerking tussen Rwanda, Oeganda en de Democratische Republiek Congo, ondanks de conflicten in de regio. En ja, toerisme betaalt een groot deel van die inspanningen.

Afhankelijkheid, virussen en onteigeningen: de keerzijde van het model

Toch is niet alles rozengeur en maneschijn. Het gezondheidsrisico blijft reëel en daarnaast is er ook een menselijke kost. De uitbreiding van het Volcanoes National Park omvat 3.740 hectare extra leefgebied en 6.620 hectare bufferzones, binnen een programma van 300 miljoen dollar over tien jaar. Concreet moesten 547 gezinnen verhuizen en hun landbouwgrond achterlaten…