Voor Parijs Parijs heette, droeg de stad de naam Lutetia. Maar waar lag Lutetia precies? Niemand had dat ooit met zekerheid kunnen bewijzen. Onder een ziekenhuis op het Île de la Cité is nu een twintig meter lange Gallische muur opgedoken, zwartgeblakerd door vuur. En die vondst zou wel eens een eeuwenoud debat kunnen beslechten, meldt Le Monde!

We gaan 2.000 jaar terug in de tijd. Van de Eiffeltoren, het Louvre, en de ‘Périférique’ ringweg was toen nog geen sprake. Aan de oevers van de Seine leeft een Gallisch volk: de ‘Parisii’. Hun belangrijkste stad noemen de Romeinen Lutetia. Door de eeuwen heen krijgt de stad de naam van haar inwoners. Lutetia van het Parisii-volk wordt uiteindelijk gewoon Parijs.

Wat we over die Gallische Lutetia weten, komt bijna volledig van één man: Julius Caesar. De Romeinse generaal veroverde Gallië tussen 58 en 50 voor onze jaartelling en beschreef zijn veldtochten in ‘De Bello Gallico’, een soort oorlogsdagboek dat hij grotendeels tot zijn eigen eer schreef… Daarin beschrijft hij Lutetia als “een oppidum van de Parisii, gelegen op een eiland in de Seine”. Ter info: een oppidum is een versterkte Gallische nederzetting.

Een eiland, akkoord, maar welk?

Iedereen denkt natuurlijk spontaan aan het Île de la Cité, het eiland van Notre-Dame en de Sainte-Chapelle. Alleen is er een probleem: ondanks eeuwen van werken en opgravingen werd er bijna niets uit de Gallische periode gevonden! Romeinse en middeleeuwse resten, dat wel. Maar van de Lutetia van Caesar vrijwel niets…

Nanterre, de onverwachte rivaal

In 2003 volgt een verrassende ontdekking in de westelijke voorsteden Parijs. Bij opgravingen in het kader van de heraanleg van de A86 autosnelweg komt in Nanterre een echte kleine Gallische stad tevoorschijn. Straten, honderden huizen en een oppervlakte van ongeveer vijftien hectare, goed voor zowat twintig voetbalvelden… Er werden zelfs munten van de Parisii geslagen. Archeoloog Antide Viand stelt vervolgens de gevoelige vraag: wat als het echte Lutetia daar lag, in een bocht van de Seine?

Wat er onder het Hôtel-Dieu werd gevonden

In Frankrijk verplicht de wet om vóór grote bouwwerken te controleren wat er in de ondergrond verborgen zit. Dat heet preventieve archeologie. En net nu gaat de AP-HP, die de openbare ziekenhuizen van Parijs beheert, het Hôtel-Dieu renoveren. Dat is het grote ziekenhuis naast het voorplein van Notre-Dame. Sinds februari 2026 graven archeologen van de Stad Parijs en het Inrap er onder de binnenplaats!

Hun vondst: een muur van steen en hout van ongeveer twintig meter lang. Daarachter ligt een platform van zand en grind van twee meter dik, een soort verstevigende wal. Aan de voet ervan werd een Gallische lanspunt gevonden. En overal zijn sporen van brand: een zwartgeblakerde muur, verkoolde zaden en resten van een houten gebouw dat in vlammen is opgegaan.

Een brand die aansluit bij het verhaal van Caesar

In 52 voor onze jaartelling komt Gallië in opstand onder leiding van Vercingetorix. Het is het jaar van Gergovia en Alesia. De Parisii sluiten zich bij de opstand aan. Caesar stuurt zijn luitenant Titus Labienus naar Lutetia, dat wordt verdedigd door een oude Gallische leider, Camulogenus. En volgens Caesar nemen de Galliërs een drastische beslissing: ze steken Lutetia in brand en vernielen de bruggen om de Romeinen tegen te houden.

Om het hout van de muur te dateren, gebruikten de onderzoekers koolstof-14-datering. Het resultaat: tussen 200 en 10 voor onze jaartelling. De conservator vat het samen in Le Monde: “De aanwezigheid van brandsporen en archeologisch keramisch materiaal uit de tijd van Caesar versterkt deze hypothese: hebben we eindelijk materiële sporen gevonden van het oppidum van Lutetia, zoals beschreven in De Bello Gallico?” Met ‘archeologisch keramisch materiaal’ worden gewoon aardewerken voorwerpen bedoeld.

Nog geen zekerheid

De datering bestrijkt wel twee eeuwen. Ze past dus binnen het jaar 52 voor onze jaartelling, maar bewijst niets. Minister van Cultuur Catherine Pégard blijft voorzichtig: “Misschien staan we hier voor één van de belangrijkste resten die ooit zijn ontdekt om het Gallische Lutetia beter te begrijpen.” Aanvullende opgravingen moeten nog uitsluitsel geven.

Wat dat zou veranderen

Als de hypothese wordt bevestigd, zou het hart van Parijs al meer dan 2.000 jaar op dezelfde plek liggen. De stad zou dan precies zijn ontstaan waar toeristen vandaag aanschuiven voor Notre-Dame. Nanterre behoudt zijn plaats in de Gallische geschiedenis, maar zijn status als verloren hoofdstad zou wel een flinke deuk krijgen…

En zullen we de muur kunnen zien?

Niet op de plek van de opgravingen zelf. “Deze muur op zijn huidige plek bewaren is binnen de geplande werken niet haalbaar”, zegt Edward de Lumley, regionaal directeur van culturele zaken. Te kwetsbaar, te diep. De muur wordt daarom in 3D gescand, met foto’s vanuit alle hoeken, en daarna ontmanteld. Een deel zal met originele stenen worden gereconstrueerd en tentoongesteld in een Parijs museum, dat nog moet worden aangeduid.

Intussen toont de Archeologische Crypte onder het voorplein van Notre-Dame al een kade van de antieke haven van Lutetia en een stuk stadsmuur uit het begin van de 4de eeuw!

Ook bij ons dient Caesar als gps

Het is diezelfde Caesar die schreef: “Horum omnium fortissimi sunt Belgae”: van al deze volkeren zijn de Belgen de dappersten. Hij beschreef ook het beleg van het oppidum van de Aduatuci, in 57 voor onze jaartelling, zonder er een adres bij te vermelden. Namen en Thuin maakten lange tijd aanspraak op die eer. Onderzoek wijst vandaag naar het Bois du Grand Bon Dieu, ten zuiden van Thuin. Dezelfde methode als in Parijs werd daarbij: Caesar opnieuw lezen en daarna graven.