Op 20 september 1519 verlaten vijf schepen Sanlúcar de Barrameda, in Andalusië, om koers te zetten naar de Atlantische Oceaan. Aan het hoofd staat Ferdinand Magellaan, een Portugese zeevaarder die in dienst is van Spanje. Op dat moment spreekt nog bijna niemand echt over een “reis rond de wereld”. Het doel is vooral om een route te vinden naar de Specerijeneilanden via het westen. Maar dit op het eerste gezicht vrij klassieke vertrek zal uitgroeien tot één van de grootste reizen uit de geschiedenis… We vertellen je er alles over!
© joserpizarro - stock.adobe.com
Aan het begin van de 16de eeuw proberen alle grote Europese mogendheden de handelsroutes naar hun hand te zetten. En bij de meest begeerde producten bij die handel horen de specerijen: peper, nootmuskaat, kruidnagel, kaneel… Ze zijn erg kostbaar en leveren enorm veel op.
Het probleem voor Spanje is dat de Portugezen de zeeroute naar Azië via het oosten al beheersen. Magellaan denkt dan dat er een andere weg bestaat: naar het westen varen, rond het Amerikaanse continent trekken en daarna Azië bereiken via een oceaan die voor Europeanen nog onbekend is. Zijn project wekt de interesse van de Spaanse kroon, die ermee instemt om de expeditie te financieren. De inzet is enorm: een nieuwe handelsroute vinden en Portugal rechtstreeks beconcurreren.
5 schepen, veel mannen… en enorm veel onbekende factoren
De expeditie telt vijf schepen: de Trinidad, de San Antonio, de Concepción, de Victoria en de Santiago. Aan boord bevinden zich enkele honderden mannen uit verschillende streken: Spanjaarden, Portugezen, Italianen, Fransen, Grieken, Duitsers… En aan boord is de sfeer gespannen!
De vloot vertrok al op 10 augustus 1519 uit Sevilla, maar het echte vertrek naar open zee vindt op 20 september plaats in Sanlúcar. Zodra die grens is overschreden, laat de bemanning Spanje, de rivier en de vertrouwde herkenningspunten achter zich. En dan begint iets dat veel riskanter is. De zeelieden weten dat ze stormen, ziektes, voedselschaarste en waarschijnlijk ook conflicten aan boord zullen moeten trotseren.
De reis wordt al snel een zware beproeving
Wat volgt, is bijzonder zwaar. De expeditie vaart langs de Atlantische Oceaan, zakt af naar Zuid-Amerika en brengt een bijzonder harde winter door in Patagonië. Er breekt een muiterij uit, maar Magellaan slaat die streng neer. Eén schip gaat verloren, een ander deserteert. Toch zet hij door.
In 1520 ontdekt de expeditie eindelijk de doorgang naar de andere oceaan: de latere Straat van Magellaan. Eenmaal aan de overkant geeft Magellaan die nieuwe oceaan de naam Stille Oceaan, vanwege de schijnbare kalmte ervan. Maar de overtocht die volgt, is allesbehalve rustig. Ze duurt maanden, onder verschrikkelijke omstandigheden. Er is te weinig voedsel, de mannen worden ziek, velen sterven van honger of uitputting.
Magellaan zal het einde van de reis nooit zien
Wanneer de overlevenden in 1521 eindelijk aankomen op de Filipijnen, is de expeditie al sterk verzwakt. Magellaan zelf, die zal het avontuur niet afmaken: hij wordt gedood op het eiland Mactan, tijdens een lokaal treffen.
Maar daar stopt de expeditie niet. Na andere verliezen en nieuwe moeilijkheden neemt Juan Sebastián Elcano het over aan boord van de Victoria. Hij kiest ervoor om verder naar het westen te varen, over de Indische Oceaan en vervolgens rond Afrika. Op 6 september 1522 keert de Victoria terug naar Sanlúcar. Aan boord halen uiteindelijk slechts 18 mannen de eindmeet in Spanje…
Een reis die alles verandert
Die terugkeer heeft een enorme impact. Ze bewijst dat je de planeet over zee kan rondvaren. Ze toont ook aan dat de oceanen met elkaar verbonden zijn en dat de wereld veel groter en ook veel meer verbonden is dan men zich had voorgesteld.
Deze reis verandert de cartografie, de handel, de rivaliteit tussen de mogendheden en zelfs de manier waarop de aardbol gezien wordt. Door te vertrekken op zoek naar een route naar de specerijen, veranderde de expeditie van Magellaan en Elcano uiteindelijk de manier waarop de mensheid zich de wereld voorstelt.
Sanlúcar de Barrameda vandaag: een rustige haven vol geschiedenis
Vandaag staat Sanlúcar de Barrameda vooral bekend om zijn Andalusische charme, zijn manzanillakelders, zijn witte straatjes en zijn prachtige ligging aan de monding van de Guadalquivir, tegenover het nationaal park Doñana. Het is een aangename, lichte stad, gericht op de rivier en de Atlantische Oceaan.
Maar achter die zachtheid schuilt een historische plek van groot belang. Want het was van hieruit, vanuit deze rustige haven, dat in 1519 vijf schepen vertrokken waarvan de bemanningen dachten een nieuwe handelsroute te openen… zonder te beseffen dat ze onderweg ook de wereld zouden hertekenen.